104.5 - مدیریت مجوزها و مالکیت فایل‌ها¶

اهداف یادگیری¶

در این درس با موارد زیر آشنا می‌شوید:

• مدیریت مجوزهای دسترسی برای فایل‌ها و دایرکتوری‌ها
• استفاده از حالت‌های ویژه (suid, sgid, sticky) و اثرات آنها
• تنظیم umask و تفاوت‌ها در زمان ایجاد فایل/دایرکتوری
• کار با مالکیت فایل (chown, chgrp) و لینک‌ها (سخت/نرم)

کلیدواژه‌ها¶

chmod, chown, chgrp, umask, ln, unlink, suid, sgid, sticky, find, stat

کاربران، گروه‌ها و ساختار فایل¶

هر فایل در لینوکس متعلق به یک کاربر و یک گروه است و دارای سه مجموعهٔ مجوز برای: مالک، گروه و بقیهٔ کاربران می‌باشد. با ls -l می‌توانید نوع و مجوزها را ببینید:

$ ls -l script.sh
-rwxr-xr-x 1 jadi adm 34 Mar  5 13:38 script.sh

در این مثال، مالک (jadi) دارای rwx و گروه (adm) و سایرین دارای r-x هستند.

تغییر مجوزها — chmod¶

دو روش برای تعیین مجوز وجود دارد: عددی (اوکتال) و نمادین. نمونهٔ عددی 755 معادل rwxr-xr-x است.

نمونه:

sudo chmod 751 myfile   # rwx for owner, r-x for group, --x for others
chmod -R o+r /tmp       # به همهٔ فایل‌های زیر /tmp دسترسی خواندن برای others بده

تغییر مالکیت — chown و گروه — chgrp¶

تغییر مالک با chown و تغییر گروه با chgrp انجام می‌شود:

sudo chown root:root newfile
sudo chgrp postgres newfile

برای افزودن کاربر به گروه از usermod -aG استفاده کنید (دقت: -G بدون -a گروه‌ها را بازنویسی می‌کند).

حالت‌های ویژه: suid, sgid و sticky¶

• suid (4000): اجرای برنامه با شناسهٔ صاحب فایل (معمولاً root)؛ مثال: /usr/bin/passwd باید suid باشد تا کاربر بتواند رمز را در shadow تغییر دهد.
• sgid (2000): اجرای فایل با شناسهٔ گروه یا ارث‌بری group برای فایل‌های جدید داخل دایرکتوری (مفید برای اشتراک گروهی).
• sticky (1000): جلوگیری از حذف فایل دیگران در دایرکتوری‌هایی مثل /tmp، تنها مالک بتواند فایل خود را حذف کند.

نمایش حالت‌ها در ls -l با s و t مشخص می‌شود:

$ ls -ld /tmp
drwxrwxrwt 13 root root 77824 Feb  8 21:27 /tmp

umask — پیش‌فرض مجوز فایل‌های جدید¶

umask مشخص می‌کند چه مجوزهایی هنگام ساخت فایل و دایرکتوری از دست برود. مقدار پیش‌فرض معمولی 0002 است که باعث می‌شود فایل‌های جدید 664 و دایرکتوری‌ها 775 داشته باشند.

نمونهٔ استفاده:

$ umask 002
$ touch newfile    # -rw-rw-r--
$ mkdir newdir      # drwxrwxr-x

پیوندها (links)¶

لینک سخت (hard) اشاره به inode می‌دهد و نمی‌توان برای دایرکتوری‌ها ایجادش کرد؛ لینک نمادین (symlink) به نام مسیر اشاره می‌کند و می‌تواند از فایل‌سیستم عبور کند:

ln new_file hard_link
ln -s new_file soft_link

اگر فایل اصلی حذف شود، hard link همچنان آن را نگه می‌دارد اما symlink به فایل معیوب تبدیل می‌شود.

ابزارهای کمکی و بررسی¶

• id, groups, getent passwd|group برای بررسی کاربر و گروه
• find / -perm -u+s برای پیدا کردن فایل‌های suid
• stat file برای دیدن جزئیات inode و مجوزها
• ls -l, ls -ld برای مشاهدهٔ مجوزها و مالکیت

تمرین‌ها¶

1. یک فایل بسازید، umask را به 077 تغییر دهید و فایل جدید بسازید؛ خروجی مجوزها را بررسی کنید.
2. با find فایل‌هایی که suid یا sgid دارند پیدا کرده و برای هر کدام بررسی کنید آیا واقعا باید این بیت‌ها را داشته باشند.

خلاصه¶

مدیریت صحیح مجوزها و مالکیت‌ها پایهٔ امنیت سیستم است؛ از suid/sgid با احتیاط استفاده کنید، umask را مطابق نیاز محیط تنظیم کنید، و همیشه با ابزارهایی مثل find و stat وضعیت فایل‌ها را بررسی کنید.