104.3 - کنترل mount و unmount فایل‌سیستم‌ها¶

اهداف یادگیری¶

در این درس یاد می‌گیرید چگونه فایل‌سیستم‌ها را به‌صورت دستی mount و unmount کنید، ماندگار کردن mount در بوت را پیکربندی کنید، و از UUID/Label برای شناسایی پایدار فایل‌سیستم‌ها استفاده کنید.

کلیدواژه‌ها¶

mount, umount, /etc/fstab, blkid, lsblk, findmnt, swapon, swapoff, x-systemd.automount, UUID, LABEL

ایدهٔ کلی و دستورهای پایه¶

برای دسترسی به محتوای یک پارتیشن آن را به یک دایرکتوری وصل می‌کنیم (mount point):

sudo mount -t ext4 /dev/sda3 /mnt/mydisk

با اجرای mount بدون پارامتر می‌توانید همهٔ mountهای فعلی را ببینید؛ برای باز کردن فایل ایزو از -o loop استفاده کنید:

sudo mount -o loop ~/image.iso /mnt/iso

برای جدا کردن از umount (دوست اشتباه‌گیر) استفاده کنید:

sudo umount /mnt/mydisk

خطاهای رایج و راه‌حل‌ها (مسئله → رفع)¶

مشکل: umount: target is busy¶

دلایل: باین‌برنامه/شل یا پروسه‌ای در آن دایرکتوری فعال است.

رفع:

• با lsof +f -- /mnt/mydisk یا fuser -v /mnt/mydisk ببینید چه فرایندهایی باز هستند.
• در صورت امکان فرایندها را ببندید یا با sudo kill PID خاتمه دهید.
• اگر نیاز به جدا کردن بدون بستن فرایندها دارید، از "lazy" unmount استفاده کنید: sudo umount -l /mnt/mydisk (با احتیاط).

استفاده از UUID / LABEL و fstab¶

برای جلوگیری از مشکل تغییر نام دستگاه‌ها (مثلاً /dev/sdb → /dev/sdc) بهتر است در /etc/fstab از UUID= یا LABEL= استفاده کنید. UUID دستگاه را با blkid یا lsblk -o NAME,UUID,MOUNTPOINT بیابید.

مثال یک سطر در /etc/fstab:

UUID=4c1a51e6-47bf-4a34-84a2-87027c91e14a /data ext4 defaults 0 2

ستون‌ها معمولاً به‌صورت: device | mountpoint | type | options | dump | pass هستند.

گزینه‌های پرکاربرد mount و کاربردشان¶

• -o remount,ro — تغییر حالت (مثلاً readonly) بدون unmount مجدد
• noauto — مانع mount خودکار در بوت می‌شود
• user — اجازهٔ mount به کاربران غیر-root می‌دهد (با محدودیت‌ها)
• users — هر کاربری می‌تواند unmount کند
• noexec, nosuid, nodev, noatime — گزینه‌های امنیتی/عملیاتی

مدیریت swap¶

فضای swap با mkswap ایجاد و با swapon فعال می‌شود؛ برخلاف فایل‌سیستم‌ها، swap در fstab با نوع swap ثبت می‌شود:

UUID=6a59cf20-8fd6-4d86-b044-89f7bc67993b none swap sw 0 0

برای غیرفعال‌کردن موقت swap: sudo swapoff /dev/sda6 و برای فعال‌سازی دوباره sudo swapon /dev/sda6.

ابزارهای بررسی و تایید¶

• lsblk -f و blkid برای پیدا کردن UUID/TYPE/LABEL
• findmnt برای دیدن درختی mountها و findmnt --verify برای بررسی /etc/fstab
• mount -o remount,ro برای تغییر حالت و mount -a برای تلاش mount همه‌ی سطرهای fstab

چک‌لیست عملی¶

1. دستگاه را با lsblk/blkid شناسایی کنید.
2. اگر نیاز به فرمت یا ایجاد swap دارید، قبل از عملیات پشتیبان تهیه کنید و مطمئن شوید که target صحیح است.
3. برای mount دائمی از UUID در /etc/fstab استفاده کنید.
4. پس از ویرایش fstab: sudo systemctl daemon-reload و sudo mount -a یا findmnt --verify را اجرا کنید.
5. در صورت مواجهه با target is busy، از lsof/fuser برای پیدا کردن فرایندها استفاده کنید.

تمرین‌ها¶

1. یک فایل ایمیج 100MiB بسازید و با mke2fs آن را فرمت کنید؛ سپس آن را با -o loop mount کرده و محتوا را بررسی کنید.
2. یک ورودی در /etc/fstab با استفاده از UUID اضافه کنید، systemctl daemon-reload و mount -a را اجرا کنید و صحت کار را با findmnt بررسی کنید.

خلاصه¶

این درس چگونگی mount و unmount فایل‌سیستم‌ها، کار با /etc/fstab، استفاده از UUID/LABEL و راه‌حل‌های خطاهای رایج مثل "target is busy" را پوشش داد. همیشه قبل از تغییرات حیاتی از داده‌ها پشتیبان تهیه کنید و تنظیمات fstab را پیش از reboot اعتبارسنجی کنید.