101.3 - تغییر runlevelها / boot targets و خاموش یا ریبوت کردن سیستم¶

اهداف یادگیری¶

در این فصل با موارد زیر آشنا می‌شوید:

• تغییر runlevel در SysVinit یا boot target در systemd
• ورود به حالت تک‌کاربره (single-user mode)
• خاموش و ریبوت کردن سیستم از خط فرمان
• اطلاع‌رسانی به کاربران قبل از تغییر runlevel یا boot target
• خاتمه صحیح پردازش‌ها هنگام تغییر سطح اجرا
• تنظیم runlevel یا boot target پیش‌فرض
• آشنایی با Upstart به عنوان جایگزین SysVinit یا systemd
• آگاهی از ACPI برای مدیریت توان سیستم

کلیدواژه‌ها¶

/etc/inittab, shutdown, init, /etc/init.d/, telinit, systemd, systemctl, /etc/systemd/, /usr/lib/systemd/, wall, runlevels, acpi

Runlevels¶

Runlevelها مشخص می‌کنند سیستم در چه حالت یا مرحله‌ای قرار دارد. می‌توانید آن را مثل "سطوح مختلف زنده بودن" سیستم در نظر بگیرید.

Systemd Targets¶

در systemd به جای runlevelها از targets استفاده می‌شود که گروهی از سرویس‌ها هستند.

لیست targets:

systemctl list-units --type=target

نمونه خروجی روی Debian:

• graphical.target → رابط گرافیکی
• multi-user.target → حالت چندکاربره با شبکه
• rescue → حالت تعمیر با فایل‌سیستم محلی، بدون شبکه
• emergency → فقط root filesystem به صورت read-only، بدون شبکه
• halt → توقف پردازش‌ها و CPU
• poweroff → مشابه halt اما با ارسال سیگنال ACPI برای خاموشی کامل

بررسی target پیش‌فرض:

systemctl get-default

تغییر target:

systemctl isolate emergency

SysV Runlevels¶

در سیستم‌های مبتنی بر SysV، runlevelها به شکل زیر تعریف می‌شوند:

• Red Hat:
• 0: خاموش
• 1: تک‌کاربره (S یا s)
• 2: چندکاربره بدون شبکه
• 3: چندکاربره با شبکه
• 4: قابل تنظیم توسط مدیر سیستم
• 5: چندکاربره با شبکه و گرافیک

• 6: ریبوت

• Debian:

• 0: خاموش
• 1: تک‌کاربره
• 2: چندکاربره با گرافیک
• 6: ریبوت

بررسی runlevel فعلی:

runlevel

تغییر runlevel:

telinit 5

خاموش کردن سیستم:

init 0

فایل inittab¶

فایل /etc/inittab در SysVinit برای تعریف runlevel پیش‌فرض و رفتار init استفاده می‌شود.

نمونه:

id:5:initdefault:

فرمت خطوط:

id:runlevels:action:process

• id: شناسه کوتاه
• runlevels: سطح اجرا
• action: نوع اجرا (respawn, wait, once, initdefault, ctrlaltdel)
• process: دستور یا سرویس

مدیریت سرویس‌ها در SysVinit¶

فایل‌های کنترل سرویس‌ها در /etc/init.d/ قرار دارند.

مثال:

/etc/init.d/sshd start
/etc/init.d/sshd stop
/etc/init.d/sshd restart

یا با دستور service:

service sshd status

خاموش و ریبوت کردن سیستم¶

روش ترجیحی استفاده از دستور shutdown است. این دستور:

• به کاربران هشدار می‌دهد (با wall)
• ورود کاربران جدید غیر از root را مسدود می‌کند
• سیگنال SIGTERM به پردازش‌ها می‌فرستد
• پس از تأخیر مشخص، سیگنال SIGKILL ارسال می‌کند

مثال‌ها:

shutdown -r now        # ریبوت فوری
shutdown -h +5 "System will halt"  # خاموشی در 5 دقیقه
shutdown -c            # لغو خاموشی

گزینه‌ها:
- -h → خاموش
- -r → ریبوت
- -t60 → تأخیر 60 ثانیه بین SIGTERM و SIGKILL

دستورات halt, reboot, poweroff¶

• halt → توقف پردازش‌ها
• poweroff → توقف و ارسال سیگنال ACPI برای خاموشی کامل
• reboot → توقف و راه‌اندازی مجدد

در اکثر توزیع‌ها این دستورات لینک‌هایی به systemctl هستند.

ACPI (Advanced Configuration and Power Interface)¶

ACPI استانداردی برای مدیریت توان و سخت‌افزار است.
- مدیریت خواب سخت‌افزار
- Plug and Play و hot-swap
- مانیتورینگ وضعیت سیستم
- ارسال سیگنال خاموشی از طریق دستوراتی مثل shutdown

اطلاع‌رسانی به کاربران¶

ابزارهای اطلاع‌رسانی:

• wall → ارسال پیام به همه کاربران وارد شده
• /etc/issue → پیام قبل از ورود در ترمینال محلی
• /etc/issue.net → پیام قبل از ورود در ترمینال راه دور
• /etc/motd → پیام روز پس از ورود
• mesg → کنترل دریافت پیام‌های wall (اما پیام‌های shutdown همیشه ارسال می‌شوند)
• systemctl → ارسال پیام‌های wall هنگام emergency, halt, reboot, rescue

تمرین‌های عملی¶

تمرین 1: بررسی runlevel یا target¶

runlevel
systemctl get-default

تمرین 2: تغییر سطح اجرا¶

telinit 3
systemctl isolate multi-user.target

تمرین 3: خاموش و ریبوت¶

shutdown -r now
shutdown -h +10 "System will halt in 10 minutes"

تمرین 4: اطلاع‌رسانی به کاربران¶

wall "System maintenance in 5 minutes"

خلاصه¶

در این فصل یاد گرفتیم:

• تفاوت runlevel در SysVinit و target در systemd
• نحوه تغییر سطح اجرا و ورود به حالت تک‌کاربره
• استفاده از shutdown, halt, reboot, poweroff
• نقش ACPI در مدیریت توان و خاموشی سیستم
• اطلاع‌رسانی به کاربران با ابزارهایی مثل wall, /etc/motd
• ساختار فایل /etc/inittab و جایگزینی آن با systemd